Kabla na baada ya upasuaji
Mwongozo wa jumla kwa aina kuu za upasuaji, ili ujue utarajie nini na wakati wa kuomba msaada. Utapewa maelekezo ya upasuaji wako mwenyewe; pale yanapotofautiana na ukurasa huu, fuata maelekezo uliyopewa na Dr Kana.
! Kwa damu nyingi au shida ya kupumua, nenda mara moja kwenye kitengo cha dharura kilicho karibu nawe; ukiwa Afrika Kusini, piga 112 kutoka kwenye simu ya mkononi.
Upasuaji wa sinasi
Kabla
- Leta kipimo chako cha CT cha sinasi, au kiungo cha mtandaoni cha kukiona, pamoja na orodha ya dawa zako zote.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini, dawa za kupunguza kuganda kwa damu au dawa nyingine isipokuwa Dr Kana au daktari wako mwenyewe akuambie.
- Ikiwa unavuta sigara, acha kwa muda mrefu kadiri iwezekanavyo kabla ya upasuaji; uvutaji huchelewesha kupona.
Siku ya upasuaji
- Upasuaji hufanywa kupitia matundu ya pua ukiwa umepewa nusu kaputi.
- Tarajia pua iliyoziba na majimaji yenye damu kidogo unapoamka.
- Wagonjwa wengi hurudi nyumbani siku hiyo hiyo au asubuhi inayofuata, wakisindikizwa na mtu mzima.
Kupona nyumbani
- Safisha pua kwa maji ya chumvi kama ulivyoonyeshwa, kwa kawaida mara kadhaa kwa siku.
- Usipenge kamasi kwa nguvu katika wiki ya kwanza, na piga chafya mdomo ukiwa wazi.
- Lala kichwa kikiwa juu kwa mto wa ziada katika usiku kadhaa wa kwanza.
- Epuka mazoezi makali na kubeba vitu vizito kwa wiki mbili hadi tatu.
- Hudhuria ziara yako ya ufuatiliaji, kwa kawaida takriban wiki moja baada ya upasuaji, kabla ya kusafiri kwa ndege.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- damu inayotoka puani ni nyingi au haikomi kwa kupumzika na kubana pua taratibu
- kuna uvimbe au wekundu kuzunguka jicho, au mabadiliko yoyote katika kuona
- majimaji maangavu kama maji yanadondoka kutoka puani
- una maumivu makali ya kichwa, shingo ngumu au homa kali
Upasuaji wa masikio
Kabla
- Fanya kipimo cha usikivu kabla ya upasuaji; mara nyingi kinaweza kufanywa na wataalamu wa usikivu katika kliniki hiyo hiyo.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini au dawa za kupunguza kuganda kwa damu isipokuwa daktari akuambie.
- Iarifu kliniki ikiwa una mafua au maambukizi ya sikio katika wiki moja kabla ya upasuaji.
Siku ya upasuaji
- Upasuaji hufanywa kupitia mfereji wa sikio au kwa mkato mdogo nyuma ya sikio, ukiwa umepewa nusu kaputi.
- Unaweza kuamka ukiwa na bandeji kichwani na pamba ndani ya mfereji wa sikio.
- Wagonjwa wengi hurudi nyumbani siku hiyo hiyo au asubuhi inayofuata.
Kupona nyumbani
- Weka sikio pakavu: lilinde unapooga, kama ulivyoonyeshwa, na usiogelee hadi utakapoambiwa ni salama.
- Sauti husikika kwa mbali wakati pamba ingali sikioni; hili linatarajiwa.
- Piga chafya mdomo ukiwa wazi na epuka kupenga kamasi kwa nguvu.
- Epuka kubeba vitu vizito na kujikakamua kwa takriban wiki mbili.
- Muulize Dr Kana kabla ya kukata tiketi ya ndege ya kurudi nyumbani.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- una kizunguzungu kikali au unaendelea kutapika
- upande mmoja wa uso wako unadhoofika au unalegea
- sikio linazidi kuuma, kuvimba au kuwa jekundu, au linatoa usaha
- una homa kali
Saratani ya kichwa na shingo
Kabla
- Leta picha zote za vipimo, ripoti za sampuli ya tishu (biopsy) na barua kutoka kwa madaktari wengine.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini au dawa za kupunguza kuganda kwa damu isipokuwa daktari akuambie.
- Uliza muda unaotarajiwa kukaa hospitalini; unategemea aina ya upasuaji.
- Kuacha kuvuta sigara na kunywa pombe kabla ya upasuaji husaidia kupona.
Siku ya upasuaji
- Utamwona daktari wa nusu kaputi kabla ya upasuaji.
- Unaweza kuamka ukiwa na mrija mdogo unaotoa majimaji kutoka kwenye jeraha (drain).
- Baada ya upasuaji mkubwa, usiku wa kwanza unaweza kuwa katika wodi ya uangalizi maalum (high-care).
Kupona nyumbani
- Weka jeraha safi na pakavu, kama wauguzi watakavyokuonyesha.
- Wataalamu wa tiba ya usemi katika kliniki hiyo hiyo wanaweza kukusaidia kuhusu sauti na kumeza unapopona.
- Majibu ya tishu iliyoondolewa kwa kawaida huchukua siku kadhaa; Dr Kana atayapitia pamoja nawe.
- Matibabu yoyote zaidi hupangwa pamoja na timu ya madaktari bingwa wa saratani.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- shingo inavimba haraka au una shida yoyote ya kupumua
- jeraha linatoa damu, linakuwa jekundu na la moto, au linatoa usaha
- huwezi kumeza vinywaji
- unahisi ganzi au kuchomachoma kuzunguka mdomo au kwenye vidole baada ya upasuaji wa tezi dundumio
Kukoroma na apnea ya usingizi
Kabla
- Leta ripoti ya kipimo chako cha usingizi na orodha ya dawa zako.
- Mweleze daktari wa nusu kaputi kwamba una apnea ya usingizi, na ulete mashine yako ya CPAP ikiwa unaitumia.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini au dawa za kupunguza kuganda kwa damu isipokuwa daktari akuambie.
Siku ya upasuaji
- Upasuaji hutegemea mahali njia ya hewa inapobana: puani, kwenye mafindofindo au kwenye kaakaa laini.
- Unaweza kufuatiliwa hospitalini usiku kucha, hasa ikiwa apnea yako ni kali.
- Uwe na mtu mzima pamoja nawe unaporudi nyumbani.
Kupona nyumbani
- Muulize Dr Kana wakati wa kuanza tena kutumia CPAP; baada ya upasuaji wa pua huenda ikalazimu kusubiri kidogo.
- Epuka pombe na vidonge vya usingizi wakati wa kupona.
- Upasuaji wa koo huwa na maumivu kwa takriban wiki mbili; tumia dawa ya maumivu kwa ratiba na endelea kunywa.
- Kipimo kingine cha usingizi kinaweza kushauriwa miezi michache baadaye ili kupima matokeo.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- kuna damu inayotoka mdomoni au puani
- una shida yoyote ya kupumua
- huwezi kunywa vinywaji vya kutosha
- una homa kali
Sialendoscopy
Kabla
- Leta kipimo chako cha ultrasound au CT, au kiungo cha mtandaoni cha kukiona.
- Ikiwa tezi ina maambukizi, huenda ikahitaji antibiotiki kabla ya matibabu.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini au dawa za kupunguza kuganda kwa damu isipokuwa daktari akuambie.
Siku ya upasuaji
- Sialendoscopy kwa kawaida hufanywa ukiwa umepewa nusu kaputi, na wakati mwingine kwa ganzi ya sehemu tu.
- Kamera huingia kupitia tundu la asili la mrija ndani ya mdomo.
- Wagonjwa wengi hurudi nyumbani siku hiyo hiyo.
Kupona nyumbani
- Mara nyingi tezi huvimba kwa siku moja au mbili; uvimbe huu hupungua.
- Kunywa maji mengi, na tumia peremende chachu na kukanda tezi taratibu ili mate yaendelee kutiririka.
- Ikiwa ulifanyiwa mkato mdogo ndani ya mdomo, sukutua mdomo baada ya kula.
- Endelea kunywa maji mengi kwa muda mrefu; husaidia kuzuia mawe mapya.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- uvimbe unaendelea kuongezeka baada ya siku mbili za kwanza
- uvimbe unaenea sehemu ya chini ya mdomo au shingoni, au una shida ya kumeza au kupumua
- una homa kali au usaha mdomoni
Upasuaji wa msingi wa fuvu
Kabla
- Leta picha zote za vipimo na barua, zikiwemo za daktari bingwa wa upasuaji wa ubongo ikiwa anahusika.
- Fuata maelekezo ya daktari wa nusu kaputi kuhusu wakati wa kuacha kula na kunywa.
- Usiache kutumia aspirini au dawa za kupunguza kuganda kwa damu isipokuwa daktari akuambie.
- Panga kukaa Johannesburg kwa muda mrefu zaidi kuliko baada ya upasuaji wa kawaida wa sinasi.
Siku ya upasuaji
- Upasuaji hufanywa kupitia matundu ya pua ukiwa umepewa nusu kaputi.
- Tarajia kukaa hospitalini kwa usiku kadhaa.
- Unaweza kuwa na pamba inayoyeyuka yenyewe au kipande laini cha kushikilia (splint) puani.
Kupona nyumbani
- Usipenge kamasi, usijikakamue wala usibebe vitu vizito kwa wiki kadhaa, kama Dr Kana atakavyokushauri.
- Piga chafya mdomo ukiwa wazi.
- Epuka kuinama ukiwa umeelekeza kichwa chini.
- Panga safari yako ya ndege ya kurudi nyumbani pamoja na Dr Kana.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- majimaji maangavu kama maji yanadondoka kutoka puani, hasa unapoinama mbele
- una maumivu makali ya kichwa, shingo ngumu, homa au usingizi mzito usio wa kawaida
- kuna damu nyingi inayotoka puani
- unaona mabadiliko yoyote katika kuona kwako
ENT kwa watoto
Kabla
- Mweleze mtoto wako kwa urahisi na kwa ukweli kitakachotokea.
- Fuata kwa usahihi muda wa kuacha kula na kunywa; daktari wa nusu kaputi atakupa muda huo.
- Iarifu kliniki ikiwa mtoto wako ana mafua, homa au kikohozi katika wiki moja kabla ya upasuaji.
- Leta kitu cha kuchezea au blanketi analolipenda zaidi.
Siku ya upasuaji
- Mzazi anaweza kukaa hadi mtoto alale, na kuwepo anapoamka.
- Kuweka mirija ya sikio huchukua takriban dakika kumi na tano; upasuaji wa mafindofindo huchukua muda zaidi kidogo.
- Watoto wengi hurudi nyumbani siku hiyo hiyo au asubuhi inayofuata.
Kupona nyumbani
- Baada ya upasuaji wa mafindofindo, mpe mtoto dawa ya maumivu kwa ratiba kama ilivyoandikwa, si tu anapolalamika.
- Mhimize anywe vinywaji vingi na ale chakula laini; kula husaidia koo kupona.
- Mbakize mtoto nyumbani kwa takriban wiki moja baada ya upasuaji wa mafindofindo, na siku moja au mbili baada ya kuwekewa mirija ya sikio.
- Baada ya kuwekewa mirija ya sikio, muulize Dr Kana kuhusu kuoga na kuogelea.
Piga simu kliniki au nenda kwenye kitengo cha dharura ikiwa
- kuna damu yoyote inayotoka mdomoni au puani baada ya upasuaji wa mafindofindo, hata kidogo
- mtoto wako hataki kunywa, au anakojoa kidogo sana
- mtoto wako ana homa kali au ana usingizi mzito usio wa kawaida
- anapumua kwa kelele au kwa shida
Tuma swali
Tueleze kinachokusumbua na muda ambao kimekuwepo. Kliniki hujibu ndani ya siku mbili za kazi.
Weka miadi ya ushauri